Basen przelewowy czy skimmerowy? Różnice, koszty i dobór techniki

Basen przelewowy zbiera wodę całą krawędzią niecki — lustro stoi równo z plażą, woda przelewa się do rynny biegnącej dookoła i spływa grawitacyjnie do zbiornika przelewowego, skąd pompa tłoczy ją przez filtr. Basen skimmerowy zasysa wodę punktowo, przez dwa do czterech skimmerów wpuszczonych w ścianę, a lustro utrzymuje się 10–15 cm poniżej krawędzi. Cała reszta różnic — jakość wody, koszt budowy, dobór pompy i to, czy basen nadaje się do obiektu publicznego — wynika z tego jednego rozstrzygnięcia: gdzie odbierana jest woda.

Najbrudniejsza warstwa wody ma ułamek milimetra

Zanieczyszczenia, które wnoszą do basenu kąpiący się, są w większości lżejsze od wody. Tłuszcze, kosmetyki, filtry przeciwsłoneczne, resztki naskórka i włosy zbierają się w cienkiej warstwie tuż pod powierzchnią lustra. W basenie odkrytym dochodzi wszystko, co przynosi wiatr: pyłek, kurz, owady, liście. To ta warstwa decyduje o mętności wody i o tym, ile powstanie chloramin — a więc o zapachu w hali i o pieczeniu oczu.

Basen przelewowy odbiera wodę wyłącznie z tej warstwy i robi to całym obwodem niecki. Skimmer odbiera z niej tylko tam, gdzie stoi, i tylko wtedy, gdy ruch wody dogoni zanieczyszczenie w jego stronę. W narożnikach i za atrakcjami powstają strefy, w których woda praktycznie nie krąży — widać to gołym okiem po tym, gdzie zbiera się kożuch po weekendzie.

To nie jest różnica estetyczna. Przy tym samym obciążeniu niecki i tej samej dezynfekcji przelew utrzymuje niższą mętność i niższy poziom chloru związanego. W obiekcie, w którym obie te wartości są przedmiotem kontroli, różnica przestaje być teoretyczna.

Zbiornik przelewowy — pozycja, o której zapomina się przy wycenie

Basen przelewowy nie jest basenem skimmerowym z dodaną rynną. To inny układ hydrauliczny, którego sercem jest zbiornik przelewowy: szczelna komora żelbetowa albo zbiornik z tworzywa, ustawiony poniżej poziomu lustra. Trafia do niego woda z rynny i to z niego, a nie z niecki, pompa zasysa wodę do filtracji.

Zbiornik pełni dwie funkcje naraz. Przyjmuje wodę wypartą przez wchodzących do basenu — im więcej osób w niecce, tym wyżej podnosi się lustro i tym więcej wody przelewa się do rynny. Jednocześnie jest buforem, z którego układ pobiera wodę w sposób ciągły, mimo że dopływ z rynny się zmienia. Dlatego jego pojemność dobiera się do przewidywanego obciążenia niecki, a nie do jej kubatury.

Konsekwencje projektowe są konkretne: trzeba znaleźć miejsce na zbiornik i dostęp serwisowy do niego, doprowadzić automatyczne uzupełnianie wody z sondą poziomu i zapewnić przelew awaryjny. Basen skimmerowy nie ma żadnego z tych elementów. Tu leży większość różnicy w koszcie i w stopniu skomplikowania inwestycji — nie w samej rynnie.

Rynna przelewowa wybacza mniej niż cokolwiek innego w basenie

Woda przelewa się przez krawędź tylko wtedy, gdy krawędź jest pozioma. Nie „mniej więcej pozioma” — pozioma z dokładnością do kilku milimetrów na całym obwodzie niecki. Przy większym odchyleniu woda znajduje niższą stronę i przelewa się wyłącznie tam, a po przeciwnej stoi nieruchomo. Efekt widać natychmiast: brudny pas na jednej krawędzi i martwa strefa na drugiej.

To błąd, którego po ułożeniu okładziny nie da się poprawić inaczej niż przez skucie krawędzi. Dlatego przy basenie przelewowym niwelacja rynny jest osobnym punktem odbioru — sprawdzanym niwelatorem, a nie oceniana na oko przez wykonawcę.

Sama rynna występuje w kilku odmianach, różniących się położeniem krawędzi przelewowej względem plaży: od rynny krytej rusztem w poziomie posadzki, dającej efekt lustra sięgającego stopy, po rozwiązania z krawędzią wyniesioną nad plażę. Wybór jest decyzją architektoniczną, ale ma skutek techniczny — im bardziej rynna jest zlicowana z plażą, tym więcej zanieczyszczeń z posadzki trafia wprost do obiegu wody.

I rzecz, o której mówi się najrzadziej: kanały rynny i ruszty to miejsce, w którym najchętniej zadomawiają się Legionella i Pseudomonas. Nie środek plaży, tylko wilgotny, ciemny i rzadko szorowany kanał. Harmonogram czyszczenia rynny jest częścią utrzymania obiektu, nie dodatkiem do niego.

Co przelew zmienia w maszynowni

Układ przelewowy przy tej samej kubaturze niecki wymaga większego przepływu niż skimmerowy — musi utrzymać ciągły przelew przez całą krawędź, a nie tylko przetłoczyć objętość basenu. Przekłada się to wprost na dobór pompy do basenu, a przez przepływ także na średnicę filtra: przy prędkości filtracji, której nie wolno przekroczyć, większy przepływ oznacza po prostu większy zbiornik. Jak to policzyć, pokazujemy w poradniku o tym, jaki filtr piaskowy do basenu dobrać.

Do tego dochodzi armatura, której w basenie skimmerowym nie ma w ogóle: zawory przy zbiorniku, sonda poziomu, układ dopełniania, często osobna pompa atrakcji. Maszynownia basenu przelewowego jest większa i gęstsza — i to jeden z powodów, dla których warto ją zaprojektować, zanim powstanie pomieszczenie, w którym ma stanąć.

Plaża przy przelewie to inna posadzka

Przy skimmerze woda zostaje w niecce. Przy przelewie plaża jest częścią obiegu — spływa z niej wszystko, co przyniosą stopy gości, i trafia prosto do rynny, czyli do wody, którą potem filtrujemy. Zmienia to wymagania wobec posadzki: potrzebne są konsekwentne spadki do rynny albo do odwodnienia liniowego, brak kontrspadków przy leżakach i realny reżim mycia.

Zmienia też dobór okładziny i fugi — fuga cementowa w tej strefie reinfekuje się w nieskończoność, dlatego w obiektach komercyjnych konsekwentnie stosujemy fugę epoksydową. Rynna przelewowa zmienia sposób, w jaki pracuje plaża basenowa wokół niecki — rozpisaliśmy to w osobnym artykule, razem z klasami antypoślizgu, które w strefie bosej są inne niż te podawane w większości dokumentacji.

Obiekt publiczny: przepisy nie każą wybrać przelewu, ale rachunek robi to za nie

Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać woda na pływalniach (tekst jednolity Dz.U. 2022 poz. 1230), nie narzuca konstrukcji niecki. Nie ma w nim przepisu nakazującego przelew. Są natomiast parametry, które woda musi spełniać — i to one przesądzają sprawę w praktyce:

• mętność — maksymalnie 0,5 NTU w niecce i 0,3 NTU w wodzie z cyrkulacji,
• chlor związany — maksymalnie 0,3 mg/l w niecce i 0,2 mg/l w wodzie z cyrkulacji, z zaleceniem dążenia do wartości jak najniższej,
• mikrobiologia — E. coli i Pseudomonas aeruginosa zero na 100 ml, a przy temperaturze wody od 30 °C także Legionella,
• pomiar pH, potencjału redoks, chloru wolnego i temperatury nie rzadziej niż co cztery godziny w godzinach otwarcia, z pierwszym odczytem przed otwarciem obiektu.

Przy obciążeniu, jakie generuje basen hotelowy w sobotni wieczór, utrzymanie mętności i chloru związanego w tych granicach na odbiorze punktowym jest po prostu trudne. Nie niemożliwe — trudne, kosztowne chemicznie i wrażliwe na każdy błąd obsługi. Przelew nie jest tu luksusem, tylko najprostszym sposobem, żeby wynik badania nie zależał od pogody i frekwencji. Co dokładnie sprawdza inspektor i które uchybienia wracają najczęściej, opisujemy przy okazji kontroli sanepidu w basenie hotelowym.

Kiedy skimmer jest właściwym wyborem

Skimmer nie jest rozwiązaniem gorszym — jest innym punktem na krzywej kosztu i efektu. W basenie przydomowym o przewidywalnym obciążeniu, gdzie w wodzie jest jednocześnie kilka osób, a nie kilkadziesiąt, odbiór punktowy w zupełności wystarcza. Zwłaszcza gdy nie ma miejsca na zbiornik przelewowy albo gdy budżet ma pójść w wykończenie niecki, a nie w hydraulikę.

Warunkiem jest sensowne rozmieszczenie: przyjmuje się jeden skimmer na około 25 m² lustra, a w basenie odkrytym ustawia się je po stronie, w którą najczęściej wieje — wtedy wiatr pracuje na obieg, a nie przeciw niemu. Jeden skimmer na duży basen to oszczędność, która wraca jako kożuch w narożniku.

Czego nie da się zmienić później

Przejście ze skimmera na przelew w istniejącym basenie oznacza obniżenie i przebudowę korony niecki, wykonanie rynny, znalezienie miejsca na zbiornik przelewowy i przebudowę maszynowni. Praktycznie zawsze jest to zakres remontu generalnego, nie modernizacji. Dlatego wybór między przelewem a skimmerem jest decyzją projektową, którą podejmuje się raz — zanim powstanie szalunek, a nie przy wyborze wyposażenia.

Najczęstsze pytania

Czy basen przelewowy jest droższy w eksploatacji?

W samej energii różnica bierze się głównie z większego przepływu, czyli z pracy pompy obiegowej. Bywa jednak odwrotnie, niż podpowiada intuicja: lepsza cyrkulacja oznacza mniejsze zużycie chemii i rzadsze interwencje przy wodzie. W obiekcie komercyjnym rachunek najczęściej wychodzi na korzyść przelewu, przy basenie przydomowym używanym sezonowo — na korzyść skimmera.

Ile skimmerów potrzebuje basen 8 × 4 m?

Przy 32 m² lustra przyjmuje się dwa skimmery. Jeden obsłuży taką powierzchnię tylko na papierze — w praktyce zostawi martwą strefę po przeciwnej stronie niecki.

Czy w basenie przelewowym woda ubywa szybciej?

Nie z powodu samego przelewu. Ubytki to przede wszystkim parowanie z lustra, woda wynoszona przez kąpiących się i płukanie filtra. Basen przelewowy ma automatyczne uzupełnianie przy zbiorniku, więc ubytek jest widoczny w innym miejscu niż w basenie skimmerowym, gdzie spadek poziomu widać wprost w niecce.

Czy do basenu przelewowego potrzebna jest większa pompa?

Tak. Przy tej samej kubaturze niecki układ przelewowy wymaga wyższego przepływu, a za nim idzie większy filtr. To najczęstszy błąd przy przenoszeniu doboru z basenu skimmerowego na przelewowy.

Czy przelew można wykonać w istniejącym basenie skimmerowym?

Można, ale jest to przebudowa niecki i maszynowni, a nie zmiana wyposażenia. Decyzję warto podjąć przy okazji remontu generalnego, kiedy niecka i tak jest rozebrana do żelbetu.

Zanim wybierzesz

Jeśli basen dopiero powstaje, wybór typu przelewu przesądza o połowie budżetu technologii. Jeśli stoi i sprawia problemy z jakością wody, warto najpierw ustalić, czy przyczyną jest sposób odbioru wody, czy dobór urządzeń — to dwa różne remonty i dwa różne koszty. Sprawdzamy to w ramach audytu generalnego basenu: sześć obszarów, 16 modułów kontrolnych, ponad 100 punktów oceny i pisemny raport w pięć dni roboczych. Infolinia techniczna: 452 699 701.

Przy basenach przydomowych szybszą drogą jest konfigurator techniki basenowej — pięć pytań i komplet urządzeń dobrany do kubatury niecki, ze schematem maszynowni.

Wojciech Ruciński, Prezes Zarządu HESP