Basen przelewowy czy skimmerowy? Różnice, koszty i dobór techniki

Basen przelewowy zbiera wodę całą krawędzią niecki — lustro stoi równo z plażą, woda przelewa się do rynny biegnącej dookoła i spływa grawitacyjnie do zbiornika przelewowego, skąd pompa tłoczy ją przez filtr. Basen skimmerowy zasysa wodę punktowo, przez dwa do czterech skimmerów wpuszczonych w ścianę, a lustro utrzymuje się 10–15 cm poniżej krawędzi. Cała reszta różnic — jakość wody, koszt budowy, dobór pompy i to, czy basen nadaje się do obiektu publicznego — wynika z tego jednego rozstrzygnięcia: gdzie odbierana jest woda.

W tym artykule 10 części

1. Najbrudniejsza warstwa wody ma ułamek milimetra
2. Zbiornik przelewowy — pozycja, o której zapomina się przy wycenie
3. Rynna przelewowa wybacza mniej niż cokolwiek innego w basenie
4. Co przelew zmienia w maszynowni
5. Plaża przy przelewie to inna posadzka
6. Obiekt publiczny: przepisy nie każą wybrać przelewu, ale rachunek robi to za nie
7. Kiedy skimmer jest właściwym wyborem
8. Czego nie da się zmienić później
9. Najczęstsze pytania
10. Zanim wybierzesz

Najbrudniejsza warstwa wody ma ułamek milimetra

Zanieczyszczenia, które wnoszą do basenu kąpiący się, są w większości lżejsze od wody. Tłuszcze, kosmetyki, filtry przeciwsłoneczne, resztki naskórka i włosy zbierają się w cienkiej warstwie tuż pod powierzchnią lustra. W basenie odkrytym dochodzi wszystko, co przynosi wiatr: pyłek, kurz, owady, liście. To ta warstwa decyduje o mętności wody i o tym, ile powstanie chloramin — a więc o zapachu w hali i o pieczeniu oczu.

Basen przelewowy odbiera wodę wyłącznie z tej warstwy i robi to całym obwodem niecki. Skimmer odbiera z niej tylko tam, gdzie stoi, i tylko wtedy, gdy ruch wody dogoni zanieczyszczenie w jego stronę. W narożnikach i za atrakcjami powstają strefy, w których woda praktycznie nie krąży — widać to gołym okiem po tym, gdzie zbiera się kożuch po weekendzie.

To nie jest różnica estetyczna. Przy tym samym obciążeniu niecki i tej samej dezynfekcji przelew utrzymuje niższą mętność i niższy poziom chloru związanego. W obiekcie, w którym obie te wartości są przedmiotem kontroli, różnica przestaje być teoretyczna.

Zbiornik przelewowy — pozycja, o której zapomina się przy wycenie

Basen przelewowy nie jest basenem skimmerowym z dodaną rynną. To inny układ hydrauliczny, którego sercem jest zbiornik przelewowy: szczelna komora żelbetowa albo zbiornik z tworzywa, ustawiony poniżej poziomu lustra. Trafia do niego woda z rynny i to z niego, a nie z niecki, pompa zasysa wodę do filtracji.

Zbiornik pełni dwie funkcje naraz. Przyjmuje wodę wypartą przez wchodzących do basenu — im więcej osób w niecce, tym wyżej podnosi się lustro i tym więcej wody przelewa się do rynny. Jednocześnie jest buforem, z którego układ pobiera wodę w sposób ciągły, mimo że dopływ z rynny się zmienia. Dlatego jego pojemność dobiera się do przewidywanego obciążenia niecki, a nie do jej kubatury.

Konsekwencje projektowe są konkretne: trzeba znaleźć miejsce na zbiornik i dostęp serwisowy do niego, doprowadzić automatyczne uzupełnianie wody z sondą poziomu i zapewnić przelew awaryjny. Basen skimmerowy nie ma żadnego z tych elementów. Tu leży większość różnicy w koszcie i w stopniu skomplikowania inwestycji — nie w samej rynnie.

Rynna przelewowa wybacza mniej niż cokolwiek innego w basenie

Woda przelewa się przez krawędź tylko wtedy, gdy krawędź jest pozioma. Nie „mniej więcej pozioma” — pozioma z dokładnością do kilku milimetrów na całym obwodzie niecki. Przy większym odchyleniu woda znajduje niższą stronę i przelewa się wyłącznie tam, a po przeciwnej stoi nieruchomo. Efekt widać natychmiast: brudny pas na jednej krawędzi i martwa strefa na drugiej.

To błąd, którego po ułożeniu okładziny nie da się poprawić inaczej niż przez skucie krawędzi. Dlatego przy basenie przelewowym niwelacja rynny jest osobnym punktem odbioru — sprawdzanym niwelatorem, a nie oceniana na oko przez wykonawcę.

Sama rynna występuje w kilku odmianach, różniących się położeniem krawędzi przelewowej względem plaży: od rynny krytej rusztem w poziomie posadzki, dającej efekt lustra sięgającego stopy, po rozwiązania z krawędzią wyniesioną nad plażę. Wybór jest decyzją architektoniczną, ale ma skutek techniczny — im bardziej rynna jest zlicowana z plażą, tym więcej zanieczyszczeń z posadzki trafia wprost do obiegu wody.

I rzecz, o której mówi się najrzadziej: kanały rynny i ruszty to miejsce, w którym najchętniej zadomawiają się Legionella i Pseudomonas. Nie środek plaży, tylko wilgotny, ciemny i rzadko szorowany kanał. Harmonogram czyszczenia rynny jest częścią utrzymania obiektu, nie dodatkiem do niego.

Co przelew zmienia w maszynowni

Układ przelewowy przy tej samej kubaturze niecki wymaga większego przepływu niż skimmerowy — musi utrzymać ciągły przelew przez całą krawędź, a nie tylko przetłoczyć objętość basenu. Przekłada się to wprost na dobór pompy do basenu, a przez przepływ także na średnicę filtra: przy prędkości filtracji, której nie wolno przekroczyć, większy przepływ oznacza po prostu większy zbiornik. Jak to policzyć, pokazujemy w poradniku o tym, jaki filtr piaskowy do basenu dobrać.

Do tego dochodzi armatura, której w basenie skimmerowym nie ma w ogóle: zawory przy zbiorniku, sonda poziomu, układ dopełniania, często osobna pompa atrakcji. Maszynownia basenu przelewowego jest większa i gęstsza — i to jeden z powodów, dla których warto ją zaprojektować, zanim powstanie pomieszczenie, w którym ma stanąć.

Plaża przy przelewie to inna posadzka

Przy skimmerze woda zostaje w niecce. Przy przelewie plaża jest częścią obiegu — spływa z niej wszystko, co przyniosą stopy gości, i trafia prosto do rynny, czyli do wody, którą potem filtrujemy. Zmienia to wymagania wobec posadzki: potrzebne są konsekwentne spadki do rynny albo do odwodnienia liniowego, brak kontrspadków przy leżakach i realny reżim mycia.

Zmienia też dobór okładziny i fugi — fuga cementowa w tej strefie reinfekuje się w nieskończoność, dlatego w obiektach komercyjnych konsekwentnie stosujemy fugę epoksydową. Rynna przelewowa zmienia sposób, w jaki pracuje plaża basenowa wokół niecki — rozpisaliśmy to w osobnym artykule, razem z klasami antypoślizgu, które w strefie bosej są inne niż te podawane w większości dokumentacji.

Obiekt publiczny: przepisy nie każą wybrać przelewu, ale rachunek robi to za nie

Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać woda na pływalniach (tekst jednolity Dz.U. 2022 poz. 1230), nie narzuca konstrukcji niecki. Nie ma w nim przepisu nakazującego przelew. Są natomiast parametry, które woda musi spełniać — i to one przesądzają sprawę w praktyce:

• mętność — maksymalnie 0,5 NTU w niecce i 0,3 NTU w wodzie z cyrkulacji,
• chlor związany — maksymalnie 0,3 mg/l w niecce i 0,2 mg/l w wodzie z cyrkulacji, z zaleceniem dążenia do wartości jak najniższej,
• mikrobiologia — E. coli i Pseudomonas aeruginosa zero na 100 ml, a przy temperaturze wody od 30 °C także Legionella,
• pomiar pH, potencjału redoks, chloru wolnego i temperatury nie rzadziej niż co cztery godziny w godzinach otwarcia, z pierwszym odczytem przed otwarciem obiektu.

Przy obciążeniu, jakie generuje basen hotelowy w sobotni wieczór, utrzymanie mętności i chloru związanego w tych granicach na odbiorze punktowym jest po prostu trudne. Nie niemożliwe — trudne, kosztowne chemicznie i wrażliwe na każdy błąd obsługi. Przelew nie jest tu luksusem, tylko najprostszym sposobem, żeby wynik badania nie zależał od pogody i frekwencji. Co dokładnie sprawdza inspektor i które uchybienia wracają najczęściej, opisujemy przy okazji kontroli sanepidu w basenie hotelowym.

Kiedy skimmer jest właściwym wyborem

Skimmer nie jest rozwiązaniem gorszym — jest innym punktem na krzywej kosztu i efektu. W basenie przydomowym o przewidywalnym obciążeniu, gdzie w wodzie jest jednocześnie kilka osób, a nie kilkadziesiąt, odbiór punktowy w zupełności wystarcza. Zwłaszcza gdy nie ma miejsca na zbiornik przelewowy albo gdy budżet ma pójść w wykończenie niecki, a nie w hydraulikę.

Warunkiem jest sensowne rozmieszczenie: przyjmuje się jeden skimmer na około 25 m² lustra, a w basenie odkrytym ustawia się je po stronie, w którą najczęściej wieje — wtedy wiatr pracuje na obieg, a nie przeciw niemu. Jeden skimmer na duży basen to oszczędność, która wraca jako kożuch w narożniku.

Czego nie da się zmienić później

Przejście ze skimmera na przelew w istniejącym basenie oznacza obniżenie i przebudowę korony niecki, wykonanie rynny, znalezienie miejsca na zbiornik przelewowy i przebudowę maszynowni. Praktycznie zawsze jest to zakres remontu generalnego, nie modernizacji. Dlatego wybór między przelewem a skimmerem jest decyzją projektową, którą podejmuje się raz — zanim powstanie szalunek, a nie przy wyborze wyposażenia.

Najczęstsze pytania

Czy basen przelewowy jest droższy w eksploatacji?

W samej energii różnica bierze się głównie z większego przepływu, czyli z pracy pompy obiegowej. Bywa jednak odwrotnie, niż podpowiada intuicja: lepsza cyrkulacja oznacza mniejsze zużycie chemii i rzadsze interwencje przy wodzie. W obiekcie komercyjnym rachunek najczęściej wychodzi na korzyść przelewu, przy basenie przydomowym używanym sezonowo — na korzyść skimmera.

Ile skimmerów potrzebuje basen 8 × 4 m?

Przy 32 m² lustra przyjmuje się dwa skimmery. Jeden obsłuży taką powierzchnię tylko na papierze — w praktyce zostawi martwą strefę po przeciwnej stronie niecki.

Czy w basenie przelewowym woda ubywa szybciej?

Nie z powodu samego przelewu. Ubytki to przede wszystkim parowanie z lustra, woda wynoszona przez kąpiących się i płukanie filtra. Basen przelewowy ma automatyczne uzupełnianie przy zbiorniku, więc ubytek jest widoczny w innym miejscu niż w basenie skimmerowym, gdzie spadek poziomu widać wprost w niecce.

Czy do basenu przelewowego potrzebna jest większa pompa?

Tak. Przy tej samej kubaturze niecki układ przelewowy wymaga wyższego przepływu, a za nim idzie większy filtr. To najczęstszy błąd przy przenoszeniu doboru z basenu skimmerowego na przelewowy.

Czy przelew można wykonać w istniejącym basenie skimmerowym?

Można, ale jest to przebudowa niecki i maszynowni, a nie zmiana wyposażenia. Decyzję warto podjąć przy okazji remontu generalnego, kiedy niecka i tak jest rozebrana do żelbetu.

Zanim wybierzesz

Jeśli basen dopiero powstaje, wybór typu przelewu przesądza o połowie budżetu technologii. Jeśli stoi i sprawia problemy z jakością wody, warto najpierw ustalić, czy przyczyną jest sposób odbioru wody, czy dobór urządzeń — to dwa różne remonty i dwa różne koszty. Sprawdzamy to w ramach audytu generalnego basenu: sześć obszarów, 16 modułów kontrolnych, ponad 100 punktów oceny i pisemny raport w pięć dni roboczych. Infolinia techniczna: 452 699 701.

Przy basenach przydomowych szybszą drogą jest konfigurator techniki basenowej — pięć pytań i komplet urządzeń dobrany do kubatury niecki, ze schematem maszynowni.

Wojciech Ruciński, Prezes Zarządu HESP